100 jaar Chemelot: van oer-Limburgs naar buitenlandse chemiehub

In dit artikel:

Chemelot in Geleen viert zijn honderdjarig bestaan. Het complex ontstond bij Staatsmijn Maurits, die in 1926 officieel opende. De Limburgse mijnindustrie vormde daarmee onverwacht het begin van een omvangrijke chemiesector: cokesovengas, een bijproduct van de kolenverwerking, werd gebruikt om ammoniak en kunstmest te maken. Hiervoor werd het Stikstofbindingbedrijf opgericht.

In de daaropvolgende decennia groeide de chemische tak van de Staatsmijnen. Fabrieken werden met elkaar verbonden en gingen grondstoffen en bijproducten delen, een samenwerkingsmodel dat nog altijd kenmerkend is voor Chemelot. Toen de kolenmijnen door goedkoop buitenlands kolen en de ontdekking van aardgas in Groningen hun positie verloren, verschoof de aandacht naar olie en chemie. In 1963 kwam de eerste naftakraker in gebruik; vijf jaar later sloot Staatsmijn Maurits. De Staatsmijnen gingen verder onder de naam DSM, waardoor in Geleen nieuwe werkgelegenheid bleef bestaan.

Een dieptepunt volgde in 1975, toen een negen jaar oude naftakraker ontplofte. Daarbij kwamen veertien mensen om en raakten meer dan honderd mensen gewond. DSM ontwikkelde zich daarna tot een internationale chemiereus met Geleen als hoofdlocatie. In 1989 werd het bedrijf deels geprivatiseerd en verkocht de Nederlandse Staat 70 procent van de aandelen.

Rond de eeuwwisseling verschoof DSM geleidelijk van zware chemie naar fijnchemie. De petrochemische fabrieken werden verkocht aan het Saudische SABIC, dat uitgroeide tot de grootste en belangrijkste onderneming op het terrein. De naam DSM maakte steeds meer plaats voor Chemelot. DSM bezit tegenwoordig vooral de grond; na de fusie met Firmenich in 2023 verhuisde het hoofdkantoor van Heerlen naar Maastricht.

De circa tweehonderd bedrijven en zestig fabrieken op Chemelot zijn inmiddels grotendeels in handen van buitenlandse investeerders uit onder meer Saudi-Arabië, Egypte, China, de Verenigde Staten en Japan. Ondanks die internationalisering blijft het complex belangrijk voor Limburg, dankzij duizenden banen en de Brightlands Chemelot Campus. Tegelijkertijd staan hoge energieprijzen en goedkope concurrentie uit Azië en Amerika de sector onder druk. De onderlinge samenwerking tussen fabrieken blijft volgens directeur Koos van Haasteren een onderscheidende kracht. De toekomst van Chemelot moet uitwijzen of het complex ook zijn volgende honderd jaar haalt.