D'Artagnan vocht tégen Maastricht, maar heeft daar wel standbeelden en straatnamen, hoe kan dat?
In dit artikel:
Charles de Batz de Castelmore, beter bekend als d'Artagnan, sneuvelde in 1673 tijdens de Franse inname van Maastricht. Ondanks dat hij op dat moment een vijand was, is zijn naam in de stad overal terug te vinden: twee (oorspronkelijk drie) standbeelden, een herdenkingsplaquette, een mozaïek, straatnamen (d'Artagnanlaan, Castelmorelaan), een speciaalbier, tentoonstellingen, een jaarlijkse route en festivals markeren zijn aanwezigheid in het stedelijke geheugen.
De verklaring ligt deels in cultuur en deels in interesse: Alexandre Dumas’ roman De Drie Musketiers (1844) bracht d'Artagnan wereldwijde faam en maakte van hem een mythologisch heldenpersonage. Tegelijk is het Beleg van Maastricht een sleutelmoment in de lokale geschiedenis, waardoor aandacht voor betrokkenen logisch is — zeker als die aandacht toerisme en culturele profilering kan opleveren. Historicus Wim Hupperetz wijst er bovendien op dat het feit dat d'Artagnan juist in Maastricht viel de plek bijzonder maakt en dat het fictieve beeld van hem deugden als moed en trouw uitstraalt.
De binding met d'Artagnan werd vanaf de viering van zijn 300e sterfdag in 1973 actief vormgegeven, mede dankzij lobbywerk van lokale bestuurders; later volgden grootschalige festiviteiten (onder meer in 2003 en bij de 350-ste sterfdag in 2023). Dat stuitte niet altijd op alleen maar bijval: sommige raadsleden stelde vraagtekens bij het eerbetoon aan iemand die mede verantwoordelijk was voor Leiden en slachtoffers bij de inval. Het gemeentebestuur benadrukte dat het om herdenking, niet om verering gaat, en dat aandacht tevens een impuls voor toerisme kan zijn.
Een extra kanttekening: d'Artagnan was vóór 1673 twee keer als bondgenoot in Maastricht geweest (1665 en 1666), wat zijn rol in de lokale geschiedenis complexer maakt dan enkel ‘vijand’. Mocht een onlangs opgegraven skelet inderdaad van hem blijken, dan zou dat de toeristische en historische interesse opnieuw aanwakkeren.