Atlas van het dialect laat rijkdom van Limburgse taal zien

In dit artikel:

Dialecten en streektalen leken in de vorige eeuw te verdwijnen, maar maken volgens taalwetenschappers een opleving door. Jongeren gebruiken dialect volop op sociale media, waardoor streektaal opnieuw zichtbaar en relevant wordt. Dat blijkt ook uit de deze week verschenen *Atlas van het dialect in Nederland* van Kristel Doreleijers, Alexia Kerkhof, Sterre Leufkens en Marc van Oostendorp. De geïllustreerde atlas is bedoeld voor een breed publiek en laat zien hoe rijk en divers het Nederlandse dialectlandschap is.

Vooral het Limburgs wordt volgens Kerkhof nog breed gesproken: in steden en dorpen, door mensen uit alle sociale lagen. Alleen in Friesland ziet zij een vergelijkbare positie voor de streektaal. Het Limburgs kreeg in 1997 Europese erkenning als streektaal; Kerkhof vindt dat het, net als het Fries, een vergelijkbare wettelijke bescherming verdient. Of een variëteit een taal of dialect heet, is volgens haar vooral een politieke keuze.

De atlas beschrijft hoe dialecten aan de basis van het Nederlands lagen. De standaardtaal, die op Hollandse dialecten is gebaseerd, verspreidde zich pas vanaf de negentiende eeuw geleidelijk over het land. Limburg behield zijn streektaal sterker, mede doordat die er in zowel steden als dorpen bleef voortbestaan. Toch krijgen Limburgse sprekers buiten de provincie nog te maken met stereotypen, zoals het beeld dat ze wel gezellig maar niet competent zouden zijn.

Het Limburgs is geen uniforme taal: de dialecten verschillen sterk per regio en veranderen voortdurend. Volgens Kerkhof klaagt iedere generatie ouderen dat jongeren het dialect aantasten of verhollandsen. Tegelijkertijd bevat Limburg veel oude klanken en woorden die elders verdwenen zijn. De provincie speelde bovendien een belangrijke rol in de ontwikkeling van het Nederlands; tussen 800 en 1200 verspreidde de taal zich vanuit het zuidoosten richting het westen.

De samenstellers zien dialect als een belangrijk onderdeel van regionale identiteit. Ze pleiten daarom voor meer ruimte voor streektaal, ook op school. Volgens Kerkhof bevordert het spreken van de thuistaal niet alleen de taalvaardigheid, maar ook de mentale flexibiliteit van kinderen.