Dag van de Zachte G: 'de harde g is een afwijking'

In dit artikel:

Op 7 juli is in Brabant de ‘Dag van de Zachte G’ uitgeroepen om aandacht te vragen voor de kenmerkende uitspraak van de g-klank. Volgens taalwetenschapper Marc van Oostendorp van de Radboud Universiteit is die zachte variant niet alleen ouder, maar ook historisch gezien de oorspronkelijke vorm van de Nederlandse g. Hij baseert dat op onderzoek naar de ch- en g-klank: de harde g zou pas ongeveer 200 jaar geleden zijn ontstaan en zich daarna snel over het land hebben verspreid.

Van Oostendorp legt uit dat de klank zich in de loop van de tijd steeds verder naar achteren in de mond verschoof: eerst van een zachtere, meer voorin uitgesproken g naar de zachte g, en later naar de harde g zoals die in veel delen van Nederland nu gebruikelijk is. Het verschil tussen ch en g, dat in zuidelijke dialecten nog duidelijk hoorbaar is, ziet hij als bewijs dat de harde g een latere ontwikkeling is. Hij wijst er wel op dat het beeld noord-zuid niet zwart-wit is: in delen van Gelderland en in Utrecht klinkt ook nog regelmatig de zachte g.

Als mogelijke verklaring voor de opkomst van de harde g noemt hij onder meer de invloed van Amsterdam. Door de komst van Joodse gemeenschappen vanaf de zestiende eeuw, die Jiddisch spraken en een harde g kenden, zou die uitspraak via de hoofdstad verder zijn verspreid. De taalwetenschapper vergelijkt de ontwikkeling met veranderingen in de uitspraak van de r, die eveneens door de tijd heen verschuift. Daarmee laat het artikel zien dat taal voortdurend in beweging is.