Dialek sjrieve: 'Schaam dich neet, doog 't gewoan'

In dit artikel:

Limburgs leeft vooral in de mond, maar minder op papier — en dat willen taalbewakers veranderen. Onderzoek in opdracht van Veldeke Limburg laat zien dat ongeveer de helft van de Limburgers die het dialect spreken ook in het dialect appt; dat is positief, maar er is ruimte voor meer. Yuri Michielsen van de Actiecommissie Limburgse Taal spoort mensen aan: "Schaam je niet, doe het gewoon."

Experts waarschuwen dat het corrigeren van sprekers de drempel vergroot om het dialect te gebruiken. Stefanie Steinhauer-Ramachers van ’t Hoes veur ’t Limburgs pleit ervoor om vooral in informele situaties niet constant te verbeteren, zodat meer mensen zich uitgenodigd voelen het dialect te blijven spreken en schrijven.

Een van de knelpunten is dat Limburg geen uniforme gesproken of geschreven standaard kent. De provincie omvat verschillende taalgroepen — het Kleverlands in Noord-Limburg, Ripuarisch rond Kerkrade en Vaals, en het Limburgs in Zuid- en Midden-Limburg — waardoor één schrijfstandaard weinig aansluiting vindt bij veel sprekers. Daarom ligt de nadruk op praktische spellingsafspraken: niet om te dicteren hoe mensen moeten praten, maar om vast te leggen hoe veelvoorkomende klanken consistent op papier gezet kunnen worden. Dat vergroot wederzijds leesbegrip binnen de provincie; voorbeelden zijn verschillen zoals truuk versus truk voor het Nederlandse 'terug' of de weergave van de klank 'ao' in gaon.

Eerdere initiatieven, zoals de Spelling 2003 voor de Limburgse Dialecten, bestaan al maar zijn verouderd en controversieel. Respondenten geven aan dat mensen tegenwoordig minder geneigd zijn theoretische regels uit het hoofd te leren en liever interactieve of creatieve leermiddelen gebruiken. Daarom ontwikkelde Michielsen samen met de Limburgse Academie de spelapp Speulentere Spelle, gericht op het Maastrichts maar bruikbaar voor alle Limburgers om schriftelijk vaardiger te worden.

Financiering blijft een grote uitdaging. ’t Hoes veur ’t Limburgs en de adviescommissie werken met de provincie samen om de taal te bevorderen, maar welke projecten en hoeveel geld daarvoor beschikbaar komt, zal de komende jaren duidelijk worden. Digitale communicatie (apps, social media) biedt volgens betrokkenen een kans om schrijven in het dialect toegankelijker en populairder te maken — mits men inzet op simplere spelingsafspraken, geschikte leermiddelen en minder vrees voor fouten.