In zak en as op Aswoensdag: deken Smeets legt het uit
In dit artikel:
Aswoensdag vormt de officiële aftrap van de veertigdagentijd: een periode van soberheid en vasten die volgt op carnaval en toewerkt naar Pasen. Deken Ed Smeets uit Venray omschrijft het als “de verbinding tussen carnaval en de vastentijd”, en ziet de veertig dagen als voorbereiding op de kern van het christelijk geloof: de opstanding van Jezus en het nieuwe leven dat daarop volgt.
Oorspronkelijk werd de vastentijd begonnen met letterlijk in zak en as zitten als boete; priesters strooiden as op het hoofd van gelovigen. Tegenwoordig krijgen kerkgangers op Aswoensdag een askruisje: de priester tekent met bevochtigde duim een kruisteken op het voorhoofd, gemaakt van as die ontstaan is door het verbranden en zeven van de verdorde palmtakjes (vaak van buxus) die op Palmzondag werden uitgedeeld.
Naast het askruisje hoort ook het eten van haring bij sommige regionale tradities direct na carnaval. Historisch gezien was vis eenvoudiger beschikbaar en voldeed het als sober alternatief voor vlees tijdens de vasten. Volgens de kerkelijke regels is Aswoensdag — net als Goede Vrijdag — een verplichte vastendag: men neemt doorgaans één volle maaltijd en onthoudt zich van vlees.
De invulling van vasten is de laatste decennia breder en persoonlijker geworden. De Nederlandse Bisschoppenconferentie (1989) benadrukte dat zwartepuntdagen vasten en onthouding vereisen, maar gaf gelovigen vrijheid in de concrete vorm van boete. Hedendaagse voorbeelden zijn veertig dagen zonder social media, geen televisie, geen vlees, of kleinere offers zoals het laten staan van koffie, koek of snoep. Kerkelijke leiders merken bovendien dat jongere bezoekers bewust deelnemen en dat carnavalsverenigingen steeds vaker de weg naar de kerk vinden, wat helpt om tradities te bewaren en wederzijds begrip te bevorderen.
Kortom: Aswoensdag is zowel een ritueel van vergankelijkheid en boete als een startpunt voor persoonlijke bezinning en eenvoudige daden van delen, met tradities die van oud gebruik tot moderne vormen van onthouding reiken.