Interview: 'Goede communicatie met dementerenden kan leiden tot betere levenskwaliteit'

In dit artikel:

Het aantal mensen met dementie in Nederland ligt momenteel rond de 300.000 en zal naar verwachting in 2050 zijn verdubbeld. Volgens de Belgische onderzoeker Kasper Bormans, verbonden aan de Universiteit Maastricht, moet de samenleving daarom nu al beter leren omgaan met dementie. Hij benadrukt dat niet alleen medische vooruitgang, maar vooral goede communicatie de levenskwaliteit kan verbeteren.

Bormans vindt dat mensen met dementie niet mogen worden afgeschreven zodra de diagnose is gesteld. Tussen beginnende dementie en de laatste levensfase zit vaak veel tijd waarin mensen een waardevol leven kunnen leiden, vooral dankzij contact met anderen. Ook mantelzorgers en andere naasten, door hem ‘schaduwbetrokkenen’ genoemd, verdienen daarbij meer aandacht.

Communicatie kan volgens Bormans het ziekteproces en de beleving ervan positief beïnvloeden. Wanneer mensen slechter horen of zien, kunnen zij zich sneller terugtrekken, waardoor hun wereld kleiner wordt. Hij adviseert daarom contact te blijven zoeken, korte en concrete zinnen te gebruiken, stiltes te laten vallen en niet te corrigeren of in discussie te gaan. Aansluiten bij iemands beleving werkt beter. Ook eenvoudige technieken, zoals eerst vragen stellen waarop iemand met ‘ja’ kan antwoorden, kunnen helpen om samen een activiteit te ondernemen.

Bormans pleit daarnaast voor meer verbinding tussen generaties. Kinderen zouden al vroeg op een natuurlijke manier contact moeten hebben met ouderen met dementie, bijvoorbeeld door samen te spelen en herinneringen op te halen. Losse campagnes of optredens zijn volgens hem minder effectief dan echte ontmoetingen. Omdat er meer dan vijftig vormen van dementie bestaan, verwacht hij geen universele oplossing. Onderzoek naar medicijnen blijft noodzakelijk, maar totdat die beschikbaar zijn, is menselijk contact volgens hem het beste middel.

Om zorgverleners en mantelzorgers te ondersteunen, heeft Bormans communicatietechnieken vertaald in korte video’s van negentig seconden. De aanpak richt zich op wat mensen al goed doen en probeert hen vanuit hun eigen kracht verder te helpen. In het najaar wordt de methode binnen één zorginstelling tegelijk met 7.000 medewerkers of betrokkenen toegepast.

Zijn tentoonstelling Het Geheugenpaleis werd afgelopen zomer geopend in het Koninklijk Paleis in Brussel en trok bijna 130.000 bezoekers. De expositie gebruikte onder meer een eeuwenoude geheugentechniek waarbij informatie aan plekken in een bekende ruimte wordt gekoppeld. Ook waren er spiegelopdrachten, schommels die wisselende gemoedstoestanden uitbeelden en oefeningen rond communicatie. Koning Filip en koningin Mathilde bezochten de tentoonstelling als eersten en deden mee aan de interactieve onderdelen.

Dementie is een verzamelnaam voor ruim vijftig hersenziekten en -beschadigingen die onder meer geheugen, taal en concentratie aantasten. Ongeveer 75 procent van de mensen met dementie woont nog thuis en krijgt hulp van mantelzorgers. Nieuwe bloedtesten kunnen een verhoogd risico eerder signaleren. Daarnaast kunnen veertien aanpasbare risicofactoren, zoals overgewicht, hoge bloeddruk, roken, slecht zicht of gehoor en sociaal isolement, de kans op dementie mogelijk verkleinen.

Bormans wil dat dementie niet alleen wordt gezien als geheugenverlies, maar ook als verlies van verbinding en communicatie. Hij hoopt op een geneesmiddel, meer aandacht voor preventie en een samenleving waarin ieder kind minstens één positieve ontmoeting heeft met een oudere met dementie.