'Kabinet Lubbers-III wilde Universiteit Maastricht sluiten'

In dit artikel:

De Universiteit Maastricht bestaat vijftig jaar, maar kwam in de vroege jaren negentig dicht bij opheffing te staan. Jo Ritzen, toenmalig minister van Onderwijs en later bestuursvoorzitter van de universiteit, vertelt dat het kabinet Lubbers-III als onderdeel van grote bezuinigingsronden overwoog Maastricht te sluiten om de overheidsfinanciën te herstellen. Omdat dat voorstel in de ministerraad geen meerderheid kreeg, kon de instelling blijven bestaan en nu het jubileum vieren.

De Rijksuniversiteit Limburg begon formeel op 9 januari 1976 in de Servaes(basiliek) met een medische faculteit van slechts 99 studenten; voor de oprichting was een speciale wet nodig zodat de universiteit tijd kreeg om te groeien tot augustus 1985. Vanaf het begin stuitte de instelling op weerstand: collega-universiteiten en adviesorganen zagen destijds geen noodzaak voor nieuwe medische opleidingen of een extra universiteit in het zuiden van het land.

Die tegenzin bleef terugkomen. Toen Ritzen in 2010 als bestuursvoorzitter een Science College voor bèta-opleidingen voorstelde, voerden technische universiteiten als Delft en Eindhoven formeel protest omdat de markt voor technische studenten volgens hen al verzadigd was. Desondanks is er inmiddels een volwaardige faculteit Science and Engineering met acht bacheloropleidingen en ongeveer 3.700 studenten, inclusief specialisaties in Data Science en Artificial Intelligence — gebieden die Ritzen als belangrijke toekomstkansen voor Maastricht aanwijst. Hij ziet daarnaast kansen in onderzoek naar populisme en maatschappelijke verdeeldheid.

Ritzen refereert aan zijn politieke loopbaan (minister 1989–1998), waarin hij de prestatiebeurs introduceerde: studiefinanciering gekoppeld aan studievoortgang, een maatregel die hij beschouwt als een manier om destijds bezuinigingen te verantwoorden zonder het aantal studenten te plafonneren. Recente aangekondigde bezuinigingen op hoger onderwijs leidden in april tot stevige protesten van de universiteit; Ritzen nuanceert die situatie en meent dat de huidige voorstellen niet gelijk te stellen zijn aan de scherpe ingrepen van dertig jaar geleden, maar hij waarschuwt dat kennisbeleid hoog op de politieke agenda moet blijven.

De keuze om een universiteit in Maastricht te vestigen was ook onderdeel van regionale herstructurering na het sluiten van de mijnen; overheidsinstanties en bedrijven trokken destijds naar Limburg om werkgelegenheid te bieden. Nu telt de universiteit ongeveer 23.000 studenten en 5.000 medewerkers; het betaalde loonkosten van 523 miljoen euro en verwacht voor 2026 een opbrengst van circa 709 miljoen euro.

Ritzen houdt in eigen beheer de ‘Jo Ritzen-beurs’ in stand voor eerste-generatiestudenten en onderhoudt persoonlijk contact met ontvangers. Op 23 januari viert de Universiteit Maastricht haar Dies Natalis; koning Willem-Alexander is bij de plechtigheid aanwezig in de Sint Servaasbasiliek, dezelfde locatie waar koningin Juliana in 1976 de oprichtingsakte ondertekende.