Na het Romeinse spelbord wachten nog 50.000 voorwerpen op AI-ontdekking

In dit artikel:

Onderzoekers hebben met behulp van kunstmatige intelligentie de speelregels gereconstrueerd van een ongeveer tweeduizend jaar oud Romaans bord dat al circa een eeuw in het Romeins Museum in Heerlen staat. De vondst startte toen archeoloog Walter Crist het ronde zware gesteente tijdens een museumbezoek herkende als mogelijk spelbord. Een 3D-scan en nauwkeurige bestudering van slijtagevlekken toonden aan dat er met harde voorwerpen over het oppervlak was geschoven, wat duidt op herhaald spelgebruik.

Teamleden van de Universiteit Maastricht ontwikkelden en gebruikten het programma Ludii: ze voedden het systeem met zo’n honderd bekende middeleeuwse en oudere spellen en voerden ongeveer 130 regelsystemen in. De AI liet die spelregels honderden keren tegen elkaar spelen en vergeleek het resulterende slijtagepatroon met dat op de steen. Uit de analyses kwamen ongeveer negen spelvormen naar voren die plausibel op het bord gespeeld kunnen zijn; een enkele set regels kan inderdaad het waargenomen slijtagepatroon verklaren. De onderzoekers benadrukken echter terughoudendheid: de uitkomst is gebaseerd op ingevoerde kennis en sporen, en vormt geen onomstotelijk bewijs.

Conservator Karen Jeneson is enthousiast over de methodiek en de mogelijkheden: het project toont hoe AI als onderzoekshulpmiddel kan functioneren en vergroot de hoop om vergelijkbare technieken op de circa 50.000 onbekende objecten in het depot van het tijdelijk gesloten museum toe te passen. De steen krijgt straks een ereplaats in het nieuwe Romeins Museum in Heerlen. Het onderzoek illustreert breder hoe AI nieuwe interpretaties van historische voorwerpen kan opleveren — met beloftevolle resultaten maar ook met de nodige voorzichtigheid.