Niet of, maar wanneer: de tornado is het volgende extreme weerfenomeen

In dit artikel:

Limburg is tot nu toe gespaard gebleven van een zware tornado, maar het fenomeen komt dichterbij dan vaak wordt gedacht. Aanleiding is een tornado die deze week bij het Zuid-Franse Pomas, nabij Carcassonne, grote verwoestingen aanrichtte. Volgens meteoroloog Thijs Zeelen van Meteo Limburg kunnen ook Nederland en Limburg onder de juiste omstandigheden worden getroffen.

Een tornado ontstaat wanneer warme, vochtige en onstabiele lucht snel opstijgt terwijl windrichting en windsnelheid met de hoogte sterk veranderen. Daardoor kan in een zware onweersbui, een zogenoemde supercel, een roterende trechterwolk ontstaan. Als die de grond bereikt, ontstaat een windhoos of tornado. Vanaf windsnelheden van 105 kilometer per uur wordt gesproken van een tornado; de zwaarste categorie, EF5, gaat boven 322 kilometer per uur uit.

In de omgeving van Limburg kwamen al meerdere zware exemplaren voor. Op 19 augustus werd bij het Belgische Büllingen, ruim veertig kilometer van Vaals, waarschijnlijk een EF2-tornado vastgesteld. In het Duitse Boisheim, iets meer dan tien kilometer van Reuver, en in Roetgen, zo’n twintig kilometer van Vaals, ontstonden in 2018 en 2019 vermoedelijk EF3-tornado’s. Ook de historische tornado van Borculo in 1925, geschat op EF3 of EF4, veroorzaakte schade in de buurt van Mook. De tornado bij Pomas was waarschijnlijk eveneens van EF3-niveau; die in het Noord-Franse Maubeuge-Hautmont uit 2008 werd als EF4 ingeschat.

Een warmer klimaat kan omstandigheden voor zware onweersbuien en supercellen bevorderen, omdat warmere lucht meer waterdamp bevat. Toch is niet vast te stellen of tornado’s in Limburg daadwerkelijk vaker voorkomen. Vergelijkingen met vroeger zijn moeilijk doordat tegenwoordig meer beelden beschikbaar zijn, tornado’s beter worden opgespoord en veel meer gebieden worden waargenomen.

De windrichting is bepalend voor het risico. Buien vanuit Frankrijk en België kunnen via de Eifel, Ardennen of Limburg naar Duitsland trekken; het reliëf kan daarbij extra stijgende luchtbewegingen veroorzaken. Bij oostelijke wind kunnen zware buien vanuit het Roergebied Limburg bereiken. Zuidelijke wind beperkt de kans juist vaker doordat lucht aan de lijzijde van de heuvels daalt.

Niet alle stormschade wordt overigens door tornado’s veroorzaakt. Ook valwinden, die ontstaan wanneer neerslag de lucht sterk afkoelt en naar beneden wordt gedrukt, kunnen aan het aardoppervlak zeer zware windstoten veroorzaken.