'Een boer met kiespijn lacht niet': ombudsman hard voor overheid, LLTB herkent conclusies

In dit artikel:

De Nationale ombudsman Reinier van Zutphen concludeert in het rapport ‘Een boer met kiespijn lacht niet’ dat de overheid boeren de afgelopen tien jaar onvoldoende zekerheid heeft geboden. Voortdurend veranderende regels, uitgestelde besluiten en tegenstrijdig beleid leidden volgens hem tot onzekerheid, stilstand en een gebrek aan toekomstperspectief.

Voor het onderzoek sprak Van Zutphen met 32 boeren uit verschillende sectoren. Volgens hen schoot de overheid tekort in betrouwbaarheid, regie, transparantie en het luisteren naar de praktijk. Regels van de Europese Unie, het Rijk, provincies, gemeenten en waterschappen sluiten bovendien niet altijd op elkaar aan. Daardoor werden investeringen uitgesteld of raakten eerder gedane investeringen in stallen, emissiebeperking en dierenwelzijn achterhaald.

De gevolgen zijn zowel zakelijk als persoonlijk. Een varkenshouder verloor door veranderende regels en uitblijvende vergunningen een deel van zijn bedrijf en moest daarnaast werk zoeken om schulden af te lossen. Andere boeren melden stress, slapeloze nachten, gezinsproblemen en onzekerheid over bedrijfsopvolging. Omdat bedrijf en privéleven bij boeren sterk verweven zijn, komt overheidsbeleid volgens de ombudsman extra hard aan.

De Limburgse Land- en Tuinbouwbond herkent de conclusies en zegt dat de 32 verhalen representatief zijn voor veel meer leden. Voor grensboeren in Limburg is het bovendien moeilijk te begrijpen dat activiteiten in het buurland soms wel worden vergund en in Nederland niet. Minister Jaimi van Essen erkent dat boeren te lang met wisselende voorstellen te maken hadden. Zijn nieuwe stikstofbeleid moet volgens hem meer duidelijkheid op lange termijn bieden.

De gesprekken voor het onderzoek vonden plaats tussen november 2025 en mei 2026, vóór de presentatie van dat stikstofpakket. Het rapport beoordeelt niet de inhoud van het landbouwbeleid, maar de manier waarop de overheid met boeren omging. Ook merkt de ombudsman op dat boeren en belangenorganisaties via lobby soms zelf bijdragen aan beleidswijzigingen.