Spectaculaire spreeuwenzwermen in de Limburgse avondlucht: dit is een murmuration

In dit artikel:

Rond zonsondergang zijn dezer dagen op veel plaatsen grote zwermen spreeuwen te zien. De vogels bewegen als één geheel door de lucht en veranderen voortdurend van vorm: van een compacte bol in een lange sliert of een golvende, donkere wolk. Dit natuurverschijnsel heet een murmuration. In Maastricht waren de zwermen onder meer boven het Vrijthof te zien, waar honderden tot duizenden vogels zich verzamelden in de bomen rond het plein.

Volgens stadsecoloog Peter Alblas stuurt geen enkele spreeuw de groep aan. Iedere vogel reageert op ongeveer zeven soortgenoten in zijn directe omgeving, stemt zijn vliegrichting daarop af en houdt voldoende afstand. Onderzoekers van de Rijksuniversiteit Groningen hebben dit samenspel nagebootst in het computermodel StarDisplay. Met enkele eenvoudige regels kunnen zo de complexe patronen ontstaan en botsingen worden voorkomen.

De groepsbeweging biedt bescherming tegen roofvogels. In een grote, voortdurend veranderende zwerm is het voor een aanvaller moeilijker om één vogel uit te kiezen en te vangen. Spreeuwen verzamelen zich dagelijks voordat ze naar hun gezamenlijke slaapplaats gaan, bijvoorbeeld een rietveld, park of groep bomen in de stad. Vlak daarvoor voeren ze hun opvallende ‘dans’ uit.

Murmurations zijn vooral in de herfst en winter aan het einde van de dag zichtbaar. In de zomer gebeurt dat meestal vroeg in de ochtend of laat op de avond. Het verschijnsel staat niet direct in verband met vogeltrek: Nederlandse spreeuwen blijven vaak hier en trekken pas naar bijvoorbeeld Frankrijk of Engeland als kou en voedselgebrek daar aanleiding toe geven. Zodra de vogels hun slaapplaats bereiken, valt de zwerm uiteen. De spectaculaire formaties zijn ook vastgelegd door de Deense fotograaf Søren Solkær, die sinds 2017 Europese spreeuwenzwermen volgt.