Staan tbs-klinieken onder druk door vergrijzing?
In dit artikel:
De tbs-populatie veroudert, met duidelijke gevolgen in klinieken zoals de Rooyse Wissel in Oostrum: steeds meer patiënten kampen met dementie en andere ouderdomsklachten, waardoor traditionele tbs-behandeling moeilijker uitvoerbaar wordt. Tbs richt zich normaal op gedragsverandering en het aanleren van vaardigheden, maar dat werkt beperkt bij mensen met cognitieve achteruitgang of wie zich het delict niet meer herinnert.
Bij een deel van de ouderen verschuift de zorg van therapie naar basisverzorging: wassen, aankleden en andere somatische zorg die je eerder in een verpleeghuis verwacht dan in een forensische kliniek. De Rooyse Wissel heeft wel basiszorg, maar mist volgens directeur behandeling en zorg Michiel Verhees de specialistische verpleegzorg; idealiter stromen deze patiënten door naar een forensisch verpleeghuis.
Door vergrijzing blijven patiënten langer in behandelplaatsen zitten, wat doorstroom belemmert. De gemiddelde behandelduur is gestegen naar ongeveer 9,5 jaar. Het aantal tbs’ers van 65 jaar en ouder is in tien jaar meer dan verdubbeld tot ruim honderd. Als gevolg daarvan ontstaan wachtlijsten: TBS Nederland rekende voor 2025 op zo’n 220 veroordeelden die in de gevangenis wachten op een plek, met wachttijden tot circa een jaar, waardoor start van behandeling vertraagt.
De toename hangt samen met het vaker opleggen van combinatiestraffen (gevangenisstraf plus tbs); rechters leggen die steeds vaker op, waardoor mensen pas op oudere leeftijd in klinieken terechtkomen. Bekende voorbeelden zijn Thijs H. en Donny M., die na lange gevangenisstraffen op latere leeftijd met tbs-trajecten beginnen. Tbs-klinieken zijn niet ingericht op intensieve verzorging van niet-zelfredzamen; tbs-advocaten benadrukken dat verzorgende taken niet thuishoren bij sociotherapeuten.
Als behandeling zijn grenzen bereikt, verschuift het werk naar begeleiding, risicomanagement en toezicht om veiligheid te waarborgen. Als structurele oplossing pleit de branche voor forensische verpleeghuizen met gespecialiseerd verzorgend personeel. Staatssecretaris Claudia van Bruggen heeft aangekondigd volgend jaar vijftig extra plekken te willen creëren voor tbs-patiënten met complexe zorgbehoeften, om betere zorg aan ouderen mogelijk te maken en tegelijk capaciteit vrij te maken voor andere complexe casussen.
Kortom: vergrijzing dwingt het tbs-systeem om meer zorggericht te denken en meer passende, verzorgingsintensieve plekken te ontwikkelen.