Verdoving in tijden van rampspoed: graan bestemd voor brood werd gebruikt om alcohol te stoken
In dit artikel:
Door de geschiedenis heen zoeken samenlevingen in tijden van onrust en schaarste troost in verdoving: drank en vertier functioneren als vluchtweg. Het artikel trekt een lijn van het laat-Romeinse Rijk tot het hedendaagse Europa. Toen de Visigoten in 410 Rome binnentrokken trof men volgens de schrijver geen geharde bevolking aan, maar een versufte samenleving die intern verdeeld was en haar onzekerheid dempte met spel en alcohol. Die situatie wordt gespiegeld aan de huidige tijd, waarin geopolitieke onzekerheid — met figuren als Poetin en Trump als voorbeeld — mensen afleidt en vermaakt wordt via festivals, carnaval, Oktoberfesten, parkfeesten en een groeiend drugsgebruik.
Een concreet historisch voorbeeld uit de achttiende eeuw illustreert hoe overleving en drank elkaar konden bijten: het toenmalige Noord-Limburg viel grotendeels onder Pruisisch bestuur en kampte met misoogsten en epidemieën. Ondanks honger werd een deel van het graan gebruikt voor stoken en brouwen, waardoor brouwerijen — vaak in handen van kasteelheren en kloosters — flinke winsten maakten en zo doelwit werden van hongerbendes zoals de Bokkenrijders. De koning van Pruisen probeerde in te grijpen: hij verplichtte gemeenten voldoende graanvoorraden aan te houden voor brood, verbood het gebruik van graan voor sterke drank en liet distilleerketels in beslag nemen. In de dorpen liep dat vaak op clandestiene praktijken uit; men bleef heimelijk stoken en bier brouwen.
Het stuk wijst ook op veranderde culturele ritmes: carnaval is van een kort, religieus verankerd vastenvierdagje uitgegroeid tot een lange seizoensgebonden traditie die al in november begint, terwijl de vastentijd van veertig dagen oorspronkelijk een periode van onthouding was. Tegenwoordig bieden supermarkten en slijterijen een overvloed aan alcohol, waardoor het oude morele of noodgedwongen matigingskader is vervaagd.
De kernboodschap is waarschuwend: in onzekerheid zoeken samenlevingen vlucht in bedwelming en ontspanning, vaak ten koste van langere termijnoplossingen. Historische voorbeelden tonen zowel de menselijke neiging tot verdoving als de moeizame pogingen van autoriteiten om schadelijke ontsporingen tegen te gaan.